آکادمی فانتیکالبورسی شو!!

در مورد اوراق بهادار همه چیز را بدانیم

امروزه بورس یکی از پیشرفته‌ترین ابزارهای تکاملی سرمایه است و به عنوان مبدل تبدیل دارایی‌های واقعی به ثروت کاغذی نزد عامه مردم شناخته می‌شود، چرا که در ازای دارایی‌های واقعی نظیر: وجه نقد، آورده، غیر نقدی، اموال و غیره، برگه‌ای کاغذی به نام اوراق بهادار صاحبان این دارایی‌ها تحویل داده می شود که این  نشان دهنده ثروت سهام این افراد است.

اوراق بهادار اسنادی متنوعند که در ایران از چندان تنوعی برخوردار نیستند و از آنجا که ابزار معاملاتی روز به روز پیشرفت‌های جدیدی دارد، برنامه‌هایی برای توسعه انواع اوراق بهادار مورد معامله در بورس پی گرفته می‌شود که انتظار می‌رود طی سال‌های آتی عملی گردند. در این مطلب قصد داریم به بررسی اوراق بهادار بپردازیم، چرا که اوراق بهادار یکی  از اصلی‌تری و کلیدی‌ترین مفاهیم بازار بورس است و هر یک از شما می‌توانید با اطلاعات کامل در این باب، با فراغ بال وارد بورس و سهام‌داری شوید.

دارایی‌های ثابت مشهود و نامشهود

دارایی‌های با عمر زیاد که در روال عملیات شرکت مورد استفاده قرار می‌گیرند، مولد هستند، برای فروش مجدد خریداری نمی‌شوند و استهلاک‌پذیرند. این دارایی‌ها در دو دسته کلی مشهود و نامشهود تقسیم می‌شوند.

دارایی‌های ثابت مشهود

منظور از دارایی‌های مشهود، دارایی‌هایی است که موجودیت عینی دارند و در عملیات واحد تجاری به شکلی بسیار مؤثر مورد استفاده قرار می‌گیرند. این دارایی‌ها نقش حساس و ارزنده‌ای را برای ادامه زندگانی یک موسسه بر عهده دارند و معمولاً با عناوینی چون: «دارایی‌های مشهود بلند مدت، دارایی‌های سرمایه‌ای، دارایی‌های ثابت یا اموال، ماشین آلات و تجهیزات» در ترازنامه هر موسسه طبقه‌بندی می‌شوند و مواردی چون: زمین، ساختمان، انواع تاسیسات، اثاثه، مبلمان، وسائط نقلیه، منصوبات و غیره را در بر گرفته و در شکل کلی به سه دسته تقسیم می‌شوند.

الف) دارایی‌های مشهود استهلاک‌پذیر

این دارایی‌ها  که از عمر اقتصادی محدودی برخوردارند، از طریق فرآیند استهلاک به محصولات یا خدمات تولید شده، اختصاص می‌یابند. از جمله این دارایی‌ها می‌توان به ساختمان و ماشین آلات اشاره کرد.

ب) دارایی‌های مشهود استهلاک‌ناپذیر

این گروه از دارایی‌ها از عمر اقتصادی نامحدودی برخوردارند و برخلاف سایر اموال در نتیجه‌ی استفاده و گذشت زمان، تحلیل نداشته و از بین نمی‌روند .از جمله این دارایی‌ها می‌توان به زمین اشاره کرد که عمر اقتصادی بالایی دارد تا جایی که نمی‌توان پایانی برای آن در نظر گرفت.

ج) دارایی‌های نقصان پذیر

دارایی‌های نقصان‌پذیر در ترازنامه در گروهی جداگانه با عنوان منابع و ذخایر طبیعی جای می‌گیرند و از دو ویژگی اصلی برخوردارند: اولاً در روال عادی عملیات به طور مؤثر مورد استفاده قرار گرفته و به قصد سرمایه‌گذاری یا فروش مجدد تحصیل نمی‌شوند و ثانیاً دارای موجودیت عینی، عمر نسبتاً طولانی و منافع آتی قابل اندازه‌گیری هستند. از جمله این دارایی‌ها می‌توان به جنگل‌ها، معادن و سایر منابع و ذخایر طبیعی که بر اثر استخراج و بهره برداری تهی می‌شود یا به موجودی مواد یا کالا تبدیل می‌شود، اشاره کرد.

دارایی‌های نامشهود

دارایی‌های نامشهود جزو دارایی‌هایی هستند که در عملیات واحد تجاری مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند، اما برخلاف دارایی‌های مشهود از موجودیت عینی برخوردار نیستند. این گونه دارایی‌ها در گروه اموال غیرمادی گنجانده شده و برای واحد تجاری منافع آتی دارد. مانند: حق امتیاز، حق اختراع و علائم تجاری. این گروه از دارایی‌ها فاقد ماهیت عینی و پولی هستند، معمولاً جهت استفاده در تولید یا عرضه کالاها یا خدمات، اجرا به دیگران یا برای مقاصد اداری توسط واحد تجاری مورد استفاده قرار می‌گیرند، با قصد استفاده طی بیش از یک دوره مالی توسط واحد تجاری تحصیل شده‌اند و تعیین عمر مفید آن دشوار است . بدین‌ترتیب اگر این دارایی‌ها جداگانه تحصیل شود، ما به ازای آن معمولاً مشخص است و در نتیجه بهای تمام شده را می‌توان به گونه‌ای اتکا پذیر اندازه گیری نمود.

به طور کلی عمر مفید دارایی نامشهود از زمان بهره‌برداری آن، بیش از بیست سال نیست و معمولاً در این نوع دارایی، ارزش اقساط در نظر گرفته نمی‌شود، مگر آنکه چنین ارزشی به گونه‌ای اتکا پذیر قابل اندازه‌گیری بوده یا شخص ثالثی خرید آن را در پایان عمر مفید و با قیمت مشخص تعهد کرده باشد.

اوراق بهادار چیست؟

اوراق بهادار (Securities) ابزار مالی دارای ارزش پولی است که نه تنها قابلیت تبدیل به پول نقد را دارد، بلکه قابل نقل ‌و‌انتقال برای مالک آن می‌باشد. این اوراق می‌تواند نمایانگر ایفای مالکیت در یک شرکت سهامی عام (از طریق سهام) یا رابطه طلبکاری با یک نهاد دولتی یا یک شرکت (از طریق اوراق قرضه) یا حقوق مالکیت دیگری باشد.

به طور کلی  اوراق بهادار علاوه بر سرمایه‌گذاری، یکی از راه‌های تأمین مالی است که برای آشنایی کامل با آن، پیشنهاد می‌کنیم به فیلم آموزش تأمین مالی در بازار سرمایه در لینک زیر مراجعه کنید.. این اوراق از هر نوعی که باشد از سهام عادی، سهام ممتاز، حق تقدم، سهام جایزه، اوراق مشارکت، مشتقات، اختیار معامله، قرارداد آتی گرفته تا صکوک، نوعی ارزش مالی را برای مالک خود به ‌همراه دارد و در نمای کلی، اوراق بهادار در بازار سرمایه به سه بخش کلی «اوراق بهادار سهام»، «اوراق بهادار بدهی» و «اوراق بهادار مشتقه» تقسیم می‌شود که  در ذیل به آن خواهیم پرداخت.

اوراق بهادار  حقوق صاحبان سهام (سهام)

اوراق بهادار سهام، منافع مالکیت سهامداران  را در یک نهاد (شرکت یا تعاونی) به نمایش می‌گذارد و به شکل سهام سرمایه محقق می‌شود و در شکل کلی، سهام عادی و ممتاز را دربر می‌گیرد. دارندگان اوراق بهادار عادی معمولاً سود سهام خود را دریافت می‌کنند و هنگام فروش اوراق بهادار می‌توانند از سرمایه سود و منفعت دریافت نمایند (با فرض اینکه ارزش آن‌ سهام افزایش یافته باشد). اوراق بهادار سهام به دارنده خود این حق را می‌دهد تا در مدیریت شرکتی که سهامدار آن است، نقش داشته باشد. بدین‌ترتیب در صورت ورشکستگی شرکت، پس از پرداخت کلیه تعهدات به طلبکاران، سهامداران فقط در باقیمانده سهم شریک هستند.

این مطلب را هم بخوانید:
چگونه سهام عرضه اولیه بخریم؟

این نکته را باید در نظر داشت که سهام چه در وجه حامل باشد و چه از نظر منشأ آورده سرمایه‌گذار، دسته‌های گوناگونی را شامل می‌شود که در ذیل به آن خواهیم پرداخت.

 الف) سهام عادی

 رایج‌ترین برگه اوراق بهادار، سهام عادی است که در بورس اوراق بهادار معامله می‌شود. در نمای کلی سهام دارای دو ارزش اسمی و بازاری است. ارزش اسمی در ایران ۱۰۰ تومان است، اما ارزش بازاری همان قیمتی است که سهام معامله می‌شود و بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌گردد. نکته‌ حائز اهمیت اینکه،  شما بابت خرید سهام عادی سود ثابت نخواهید داشت.

ب) سهام ممتاز (ترکیبی)

سهام ممتاز اوراق بهاداری است که علاوه بر ویژگی‌های سهام عادی، مزایای مازادی را شامل می‌شود و امتیاز آن باید با تأیید سایر سهامداران در مجمع شرکت تصویب شود. از جمله مزایای آن می‌توان به اختصاص یافتن سود ثابت به سهام ممتاز اشاره کرد یا در صورتی که قرار باشد در مجمع سودی تقسیم شود، ابتدا سود سهام ممتاز پرداخت می‌شود و یا در صورت انحلال شرکت سهامداران این نوع سهام، زودتر از بقیه سهامداران به حق و حقوقشان می‌رسند و ….

ج) سهام جایزه

بعضاً  شرکت‌ها از یکی از راه‌های افزایش سرمایه (محل سود انباشته و یا تجدید ارزیابی دارایی) به افزایش سرمایه می‌پردازند. در این صورت اگر پیش از افزایش سرمایه ۱۰۰۰ سهم ۵۰۰ تومانی داشته باشید، پس از افزایش سرمایه، شرکت موظف است بسته به میزان افزایش سرمایه برگه سهام صادر کند. بدین‌سان، دیگر قیمت هر سهم ۵۰۰ نخواهد بود و مثلاً ۲۵۰ تومان می‌شود. اما برای اینکه حق و سرمایه شما ثابت بماند، به شما ۱۰۰۰ سهام عادی دیگر به عنوان جایزه داده خواهد شد؛ یعنی سرمایه شما تغییری نخواهد کرد و فقط میزان سهامتان بیشتر می‌شود که به آن سهام جایزه می‌گویند.

د) سهام با نام و بی نام

 اگر هنگام خرید سهام شرکتی،  نام مالک یا خریدار آن در برگه سهم یا در دفتر سهام شرکت ثبت شده باشد، به آن سهام با نام می‌گویند، اما در صورتی که اسم فرد ثبت نشود، فقط برگه سهام به خریدار تعلق می‌گیرد. بدین‌ترتیب سهام بی‌نام در وجه حامل صادر می‌شود که البته قابلیت انتقال دارد. این نکته حائز اهمیت است که، با نام بودن سهام امکان ارتباط میان شرکت و صاحبان سهام را آسان‌تر می‌کند.

ه) سهام نقدی و غیرنقدی

اگر شما در ازای خرید سهام شرکتی پول نقد پرداخت کنید، سهام نقدی و در صورتی که برای خرید به جای پول نقد از دارایی دیگری مثل: زمین، ملک و … بهره گیرید، سهام غیرنقدی می‌گویند.

و) حق تقدم سهام

 صاحبان سهام عادی نه تنها سود سهام را دریافت می‌کنند و حق رأی دارند، حق دیگری را هم برای خود قائلند که آن را حق ‌تقدم خرید سهام می‌نامند. معمولاً در اساسنامه‌ي شرکت‌ها بر اساس حقوق مدنی یا فقه اسلامی قید شده که در صورت انتشار سهام جدید برای فروش، سهامداران فعلی در خرید آن اولویت دارند. متناسب با این حق، تمام دارندگان سهام شرکت که دارای حق رأی بوده و یا ادعایی بر اندوخته‌های شرکت دارند، مجاز هستند تا نسبت به مالکیت در سهام و پذیره‌نویسی اقدام کنند. البته ناگفته نماند که سهام منتشره پیش  از عرضه در بازار، به سهامداران شرکت عرضه می‌شود.، چرا که سهامداران شرکت که خواهان حفظ حقوق و موقعیت خود هستند، انتظار دارند در هنگام افزایش سرمایه و انتشار سهام جدید از سوی شرکت، نسبت به سایر خریداران اولویت داشته باشند.

البته این گروه در استفاده یا صرف‌نظر  از این حق مختارند،اما از آنجا که معمولاً قیمت پیشنهادی فروش سهام شرکت، کم‌تر از قیمت بازار سهام است، سهامداران از این حق‌تقدم بهره می‌گیرند و در صورتی که سهامدار تمایلی به دریافت سهم جدید نداشته باشد، می‌‌تواند با مراجعه به کارگزار، گواهی‌نامه حق‌تقدم خرید سهم خود را بر پایه قیمت روز بازار بفروشد. چنانچه سهامداران در مهلت مقرر اقدام به پذیره‌نویسی نکنند و یا از فروش گواهی حق‌تقدم صرف‌نظر نمایند، شرکت پس از اتمام دوره پذیره‌نویسی، گواهی‌های مزبور را در بورس اوراق بهادار به فروش رسانده و مبلغ حاصل از فروش را پس از کسر ارزش اسمی و هزینه‌های مربوط، به حساب سهامدار واریز می‌کند و بدین سان، سهامداران مطابق با عرف و  به‌طور مساوی مستحق دریافت سهام می‌‌باشند.

اوراق بهادار بدهی

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بنگاه‌های اقتصادی، تأمین مالی جهت پروژه‌های در دست اجراست، چرا که نبود منابع مالی کافی، سرمایه‌گذاری‌های آنها را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. البته مسیرهای متعددی برای تأمین مالی بنگاه‌ها در کشور معرفی شده، اما آنچه حائز اهمیت است، انتخاب روشی ساده، سریع و کم هزینه جهت تحقق این امر است.  اوراق بدهی از دیگر انواع اوراق بهادار و روش‌های تأمین مالی شرکت‌هاست که به دو نوع دولتی و شرکتی قابل تقسیم می‌باشد.

اوراق دولتی سررسیدهای طولانی دارند و دولت جهت حفظ کسری بودجه یا سرمایه مورد نیاز طرح‌های عمرانی، اقدام به انتشار اوراق بهادار دولتی می‌کند. در مقابل این گروه از اوراق بهادار، اوراق بدهی شرکتی توسط شرکت‌ها ارائه می‌شود و می‌تواند کاهش هزینه‌های مالی شرکت‌ها را به دنبال داشته باشد. در نمای کلی اوراق بهادار بدهی در چند دسته تقسیم می‌شود که در ذیل به آن خواهیم پرداخت.

الف) اوراق قرضه

فرد با خرید این اوراق بهادار، سرمایه خود را به منتشر کننده اوراق، قرض یا وام می‌دهد و در موعد مقرر، علاوه بر اصل سرمایه، مبلغی به عنوان بهره (تعیین شده) دریافت می‌کند. از مزایای این اوراق بهادار می‌توان گفت ریسک کمتری نسبت به سرمایه‌گذاری در سهام همان شرکت‌ها دارد. اما با توجه به این‌که در بخش خصوصی انجام می‌شود،  دارای ریسک بوده و معمولاً شرکت‌های بورسی در مواقع تأمین مالی از طریق اوراق بدهی، اقدام به توزیع اوراق قرضه می‌کنند. این اوراق بهادار در چند نوع مختلف قابل تقسیم است: اوراق قرضه با سود ثابت، اوراق قرضه با سود شناور، اوراق قرضه با یک سر رسید و اوراق قرضه با بیش از یک سر رسید. همچنین بر اساس تاریخ سر رسید پرداخت بدهی، به اوراق قرضه کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت دسته‌بندی می‌شود که در ذیل به بررسی نمونه‌های بارز آن خواهیم پرداخت.

این مطلب را هم بخوانید:
پیش‌نیازهای ورود به بورس

۱- اوراق قرضه با سود ثابت

از جمله این اوراق می‌توان به اوراق قرضه رهنی، اوراق قرضه تضمین شده، اوراق قرضه قابل تبدیل، اوراق قرضه درآمدی و …اشاره کرد.

۲- اوراق قرضه با سود شناور

در بعضی اوراق قرضه نرخ بهره در هر دوره (عمدتاً سه ماه) مورد تجدید نظر قرار گرفته و جزو اوراق قرضه با سود شناور می‌باشد. بانک‌ها نیز اوراق بهادار با چنین سودی را منتشر کرده و به آن گواهی‌ سپرده با سود شناور می‌‌‌گویند.

ب) اوراق مشارکت

در صورتی که نهاد دولتی یا خصوصی برای تدارک مالی  پروژه‌ها و طرح‌های گوناگون، مانند طرح‌های عمرانی، اقتصادی و… اوراق بهادار با نام یا بی نام منتشر کند، به صورت عمومی می‌تواند به فروش آن بپردازد.

افراد خریدار این اوراق بهادار نیز به میزان اوراق خود در سود آن طرح یا پروژه سهیم می‌شوند. با نگاه اجمالی به اوراق بهادار می‌توان گفت اوراق مشارکت نوعی اوراق قرضه است، فقط با این تفاوت که این اوراق جهت تدارک طرح‌های عمرانی، تولیدی و خدماتی به‌کار می‌رود و توسط دستورالعمل‌ها و ضوابط بانک مرکزی کنترل می‌شود، حال آنکه اوراق قرضه برای صادر کننده محدودیت خاصی قائل نیست و شرکت انتشاردهنده می‌تواند سرمایه کسب‌شده از اوراق قرضه را در هر سرمایه‌گذاری استفاده کند. اوراق مشارکت به دو دسته قابل تقسیم است که جهت آشنایی بیشتر مخاطبان در ذیل به بررسی آن خواهیم پرداخت.

۱- اوراق مشارکت ساده

این اوراق پس از انتشار قابل تغییر نیست و در پایان،  اصل سرمایه و سود حاصل از بکارگیری آن در پروژه از سوی دارنده قابل استرداد است بر این اساس، گویی دارنده اوراق مشارکت ساده، در پروژه‌ای خاص شریک شده و پس از اجرای پروژه رابطه وی با شرکت ناشر ورقه به پایان می‌رسد. اوراق مشارکت ساده متداول‌ترین نوع اوراق مشارکت است که براساس مکانیسم‌های حقوقی خاص، ازجمله تضمین بازپرداخت اصل و سود  قابل معامله است.  شایان ذکر است که، این اوراق ابزار مناسبی جهت شرکت عموم در سرمایه‌گذاری‌های کوتاه مدت محسوب می‌شود، زیرا صاحب ورقه می‌تواند آن را منتقل نموده و یا به ناشر ارائه دهد.

۲- اوراق مشارکت مرکب

اوراق  مرکب که توسط شرکت‌های سهامی عام قابل انتشار است به دو نوع طبقه‌بندی می‌شوند:

۱. اوراق مشارکت قابل تعویض با سهام

این اوراق بهادار به وسیله شرکت‌های سهامی عام منتشر شده و در سررسید نهایی با سهام سایر شرکت‌های پذیرفته شده در سازمان بورس اوراق بهادار تعویض می‌شود.

۲. اوراق مشارکت قابل تبدیل به سهام

این اوراق توسط شرکت‌های سهامی عام قابل انتشار است و در سررسید یا زمان افزایش سرمایه به سهام شرکت‌های منتشر کننده اوراق مشارکت تبدیل می‌شود، چرا که مقررات این اوراق مشارکت به‌صورت کامل از مقررات سابق اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام گرفته شده است؛ در این حالت صاحب اوراق می‌تواند در صورت سوددهی شرکت و وضعیت خوب اقتصادی آن نسبت به زمان انتشار اولیه اوراق مشارکت، با تبدیل اوراق خود به سهم از بهبود وضعیت اقتصادی شرکت بهره‌مند شود.

ج) اوراق قرضه اسلامی (صکوک)

برای مبارزه با ربا و رباخواری، نوعی اوراق بهادار تحت عنوان اوراق قرضه اسلامی یا صکوک منتشر می‌شود که مطابق با قوانین مورد تأیید اسلام، دارای سود ثابت یا شناور است.

یک – اوراق اجاره (صکوک اجاره)

 گاهی اوقات یک نهاد واسط با دریافت مبلغی که از فروش این نوع اوراق بهادار (اجاره یا صکوک اجاره) به دست می‌آورد، اقدام به خرید یک دارایی مثلاً ملک می‌کند و بعد آن را در اختیار شرکت یا نهاد درخواست‌کننده قرار می‌دهد.

شرکت اجاره کننده وظیفه دارد مبلغی را به عنوان اجاره دارایی به دارندگان اوراق در فواصل زمانی مشخص شده بپردازد. مدت قرارداد اجاره در این نوع اوراق بهادار مشخص است و می‌توان اجاره‌بها را در ابتدای دوره، انتهای دوره، با سررسیدهای ماهانه، فصلی یا سالانه پرداخت و از آنجا که صکوک اجاره مالکیت مشاع فرد را بیان می‌کند، می‌توان آن را در بازار ثانویه و به قیمتی که به ‌وسیله عامل‌های بازار تعیین می‌شود، معامله کرد.

دو- اوراق مرابحه

مرابحه از زمان­­ قدیم میان مردم رایج بوده و مقصود از آن بیعی است که فروشنده قیمت تمام‌شده­ کالا اعم از قیمت خرید، هزینه‌های حمل‌ونقل، نگهداری و سایر هزینه‌های مربوطه را به اطلاع مشتری می‌رساند و در مرحله بعد، مبلغی اضافی را به عنوان سود درخواست می‌کند. برای مثال اعلان می­کند این کالا را به هزار تومان خریده و حاضر است به هزار و صد تومان یا با ده درصد سود به مشتری بفروشد. در این نوع اوراق بهادار، چنانچه خریدار در بیان قیمت خرید یا … دروغ بگوید، مشتری می‌تواند قرارداد را فسخ کند. این نوع قرارداد به‌صورت نقد یا نسیه منعقد شده و در صورتی‌که نسیه باشد، نرخ سود آن بیشتر خواهد بود.

سه- اوراق مضاربه

قرارداد مضاربه یعنی  شخص، سرمایه خود را در اختیار عاملی بگذارد و در مقابل، سهم معینی از سود آن را دریافت کند. البته سود اوراق بهادار مضاربه به ‌صورت کامل به سود فعالیت تجاری وابسته است. با اینکه سود فعالیت تجاری تا حدودی قابل پیش‌بینی است، اما در عمل تابع عوامل مختلفی است که احتمال دارد با پیش‌بینی مغایرت داشته باشد.

د) اوراق خزانه (اسلامی)

گاهی دولت برای پرداخت بدهی در قبال انجام کار،  از نقدینگی لازم برخوردار نیست.  از این رو، به انتشار اوراق بهاداری تحت عنوان اسناد خزانه اسلامی با سررسید مشخص مثلاً یک سال می‌پردازد. در این صورت،پیمانکار می‌تواند تا سررسید مشخص صبر کند و بعد به دریافت اصل پول خود اقدام نماید و یا می‌تواند اوراق را کمتر از قیمت اصلی که به آن قیمت اسمی می‌گویند در بازار سرمایه به‌ فروش برساند.  بدین ترتیب افرادی که این نوع اوراق بهادار را خریداری کردند می‌توانند تا سررسید پرداخت صبر کنند و از طریق مابه تفاوت قیمت اصلی و اسمی صاحب سود شوند.

این مطلب را هم بخوانید:
تأثیر شاخص بورس بر سرمایه‌گذاری و سوددهی چقدر است؟

ه ) گواهی سپرده

 گاهی پیش می‌آید  شما پولی را در ازای دریافت سود در زمان مشخص در بانک  بگذارید. در این صورت بانک موظف است در ازای دریافت آن گواهی تحت عنوان گواهی سپرده صادر کند. گواهی سپرده در سرمایه‌گذاری عام و خاص قابل تقسیم است.

یک- گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری عام

سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذار عام، سپرده‌ای است که نزد بانک با سررسید مشخص افتتاح می‌شود و بانک در ازای آن اقدام به صدور گواهی به همین نام می‌نماید. گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذارعام بانام یا بی‌نام بوده و شرایط عمده قرارداد سپرده‌گذاری در آن ذکر می‌شود.

دو- گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص

سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص به سپرده‌هایی گفته می‌شود که بانک برای تجهیز منابع و تأمین مالی طرح‌های جدید تولیدی، ساختمانی، خدماتی و نیز توسعه و تکمیل طرح‌های سودآور موجود با سررسید مشخص افتتاح می‌نماید و به صدور این اوراق در مقابل ایجاد سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص می‌پردازد.

اوراق مشتقه اوراق بهادار

این اوراق بهادار به تنهایی ارزشی ندارد و ارزش آن از دارایی یا کالای فیزیکی که معامله شده گرفته می‌شود. مثلاً قراردادی جهت معامله زعفران میان خریدار و فروشنده منعقد می‌شود. این قرارداد همان اوراق مشتقه است که بهای آن متناسب با قیمت زعفران تعیین می‌شود. در واقع عملکرد این دسته از اوراق بهادار، بر اساس تغییر قیمت دارایی مشخص می‌شود و معاملات آن در بورس اوراق بهادار، بورس کالا و بازار خارج از بورس انجام می‌گیرد. در نمای کلی این اوراق بهادار در چهار گروه تقسیم می‌شود که در ذیل به آن خواهیم پرداخت:

الف) قرارداد سلف

این قرارداد اوراق بهادار، بین خریدار و فروشنده منعقد می‌شود. در این قرارداد، خریدار به هنگام عقد قرارداد ملزم است کل مبلغ قرارداد را به فروشنده پرداخت کند. در مقابل، فروشنده هم متعهد است کالا یا دارایی معامله شده را در زمان مشخص شده به خریدار تحویل دهد. این قرارداد در خارج از بورس منعقد می‌شود، اما در بورس کالا هم قرارداد سلف وجود دارد. برای مثال، پیش فروش سکه که قبلاً توسط بانک مرکزی انجام می‌شد، قرارداد سلف محسوب می‌شود.

از جمله مزایای این قرارداد برای فروشنده این است که پول لازم برای تولید کالا با محصول را از قبل دریافت می‌کند و در مقابل مزیت آن برای خریدار هم این است که امکان دارد کالای خریداری شده در زمان تحویل گران‌تر شده باشد.

ب) قرارداد آتی

 قرارداد آتی مشابه قرارداد سلف است و تنها تفاوت آن با قرارداد سلف این است که، این قرارداد فقط در بورس کالا منعقد می‌شود و تحت نظارت کامل سازمان بورس اوراق بهادار انجام می‌گیرد. در این نوع قرارداد، مقدار دارایی، قیمت دارایی و همچنین زمان تحویل بر اساس استانداردهای تعیین شده است.  در این نوع قرارداد، نیازی به تسویه کامل قبل از تحویل کالا نیست و طرفین هم بر سر قیمتی در آینده توافق کرده و مبلغی را به عنوان وجه تضمین نزد بورس کالا قرار می‌دهند. از مزایای این قرارداد آن است که مانع از نوسان‌های شدید در آینده می‌شود و فرد با سرمایه کم می‌تواند سرمایه‌گذاری کرده، به کسب سود بپردازد و به نوعی هم از نزول و هم صعود قیمت در آینده سود برد.

ج) قرارداد اختيار معامله

در این نوع قرارداد، خریدار مبلغی را (که مشخص شده است) به عنوان دریافت حق اختیار به فرد پرداخت می‌کند. به این صورت که فرد متعهد است سهام را سه ماه آینده به خریدار واگذار کند، اما خریدار با توجه به داشتن حق اختیار خرید یا فروش می‌تواند سهام را در تاریخ مورد نظر از شما دریافت کند یا نکند. برای مثال قیمت سهام در زمان انعقاد قرارداد  ۱۰۰ تومان به ازای هر سهم بوده و بعد از سه ماه و در موعد تحویل ۲۰۰ تومان شده، در این صورت خریدار سهام را از شما دریافت می‌نماید و الباقی پول آن، که در زمان انعقاد قرارداد مشخص شده بود پرداخت می‌کند؛ اما اگر قیمت سهام کاهش یابد، خریدار می‌تواند سهام را نخرد و در این صورت مبلغی که به عنوان حق اختیار به فرد پرداخت شده، به خود او تعلق خواهد یافت.

د) قراردادهای معاوضه

در این نوع قرارداد که به صورت غیر رسمی در خارج از بورس انجام می‌گیرد، خریدار و فروشنده برای مدت مشخص، دو دارایی یا منافع حاصله از دو دارایی را با کیفیت مشخص و به نسبت تعیین شده به صورت پایاپای معاوضه می‌کنند و پس از پایان قرارداد، دو دارایی یا منافع این دو دارایی به صاحبان اولیه آنها باز خواهد گشت.

نتیجه

حال که اوراق بهادار و انواع آن را شناختیم و به بررسی انواع آن پرداختیم می‌توانیم به سادگی در بازار سهام ورود پیدا کرده و سهام مورد نظر خود را متناسب با شرایط خریداری کنیم، چرا که بورس اوراق بهادار بازاری از سرمایه است که مطابق مقررات به خرید و فروش سهام شرکت‌ها می‌پردازد و یک سرمایه‌گذار می‌تواند با سرمایه بسیار اندک در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس سرمایه‌گذاری نماید و یا از طریق کارگزاری‌ها به سرمایه‌گذاری و خرید و فروش سهام بپردازد.

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: ۱ میانگین: ۵]
نصب اپلیکیشن فانتیکال

احسان حسینی

احسانم. تا وقتی که می‌توانم بنویسم و بخوانم، یاد می‌گیرم. و تا وقتی که توان یادگیری دارم، هیچ مقصدی برایم صعب‌الوصول نیست.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا