بورسی شو!!

احکام شرعی بورس

در پاسخ به این سؤال باید گفت، هر گونه درآمد و کسبی که از طریق بورس و خرید و فروش اوراق بهادار حاصل می‌شود – با وجود امکان کم یا زیاد شدن شاخص بورس – قمار محسوب نمی‌شود.

بسیاری از کاربران، سؤالات بیشماری در خصوص فعالیت در بورس دارند، از جمله اینکه: احکام شرعی بورس چیست، آیا بورس به طور کلی شرعی است، نظر مراجع درباره بورس و احکام شرعی بورس چیست، حکم نوسان‌گیری بورس چیست، آیا خمس در بورس لازم و ضروری است و … . در این جستار درصدد آنیم به این سؤالات و سؤالاتی از این قبیل پاسخ گوییم تا احکام شرعی بورس برای کاربران و متقاضیان آن مشخص گردد.

آیا بورس به طور کلی شرعی است؟

یکی از سؤالاتی که معمولاً در حوزه بورس انجام می‌شود این است که احکام شرعی بورس چیست و آیا بورس به طور کلی شرعی است یا خیر؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت، هر گونه درآمد و کسبی که از طریق بورس و خرید و فروش اوراق بهادار حاصل می‌شود – با وجود امکان کم یا زیاد شدن شاخص بورس – قمار محسوب نمی‌شود. این در حالی است که برخی افراد ناآگاه در حوزه بورس، تصورات نادرستی در این زمینه دارند و با تبلیغات نابه‌جا علیه بورس، به فلج کردن اقتصاد کشور می‌پردازند.

به طور کلی فعالیت در بورس به نوبه خود یک شغل محسوب می‌شود تا جایی که بسیاری افراد از این راه امرار معاش می‌کنند و از آن‌جا که این نوع فعالیت بر پایه عرضه و تقاضا است، همه چیز در آن بسیار واضح و شفاف بوده و نمی‌توان آن را قمار محسوب کرد. فعالیت در حوزه بورس، درست همانند خرید و فروش کالا است، تنها با این تفاوت که در بازار بورس شما به جای کالا از اوراق بهادار استفاده می‌نمایید و سهامدار با سرمایه‌گذاری در هر سهم، ضمن ارسال سرمایه خود به شرکت یا کارخانه صاحب سهم، به رشد و تعالی کارخانه کمک می‌نماید تا به فروش آن افزوده شود و بدین‌سان خود (سهامدار) از سود حاصله در کارخانه یا شرکت مستفیض می‌شود.

نظر مراجع درباره بورس و تبیین احکام شرعی بورس

هر یک از مراجع تقلید در حوزه احکام شرعی بورس نظراتی ارائه داده‌اند که در ذیل به تبیین نظر چندی از مراجع در حوزه بورس خواهیم پرداخت، تا احکام شرعی بورس برای هر مقلد از سوی مرجع تقلید خود تبیین گردد.

۱. نظر آیت‌الله مکارم شیرازی در باب احکام شرعی بورس

از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی، درآمد و کسبی که از طریق بورس و خرید و فروش اوراق بهادار حاصل می‌شود – با وجود امکان کم یا زیاد شدن شاخص بورس – قمار نخواهد بود. تفاوت میان قمار و بورس در این است که در قمار، خوردن مال به باطل صورت می‌گیرد؛ یعنی بدون مجوز یا عقود شرعی این کار انجام می‌شود، حال آنکه در بورس اگر بر اساس عقود شرعی و اسلامی عمل شود، خرید و فروش بدون اشکال خواهد بود.

از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی، در اسلام انجام هر نوع معاملات – مانند: بورس، خرید و فروش سهام و… – یا خرید و فروش سهام، در صورتی که عقود و معاملات صوری نباشند، مطابق با احکام شرع و قوانین باشند، فروشنده واقعاً مالک بوده یا از طرف مالک وکیل باشد و خریدار واقعاً مالک و صاحب جنس خریداری شده شود، بلا اشکال است.

این مطلب را هم بخوانید:
روش های انتخاب یک سهام خوب چیست؟

۲. نظر رهبر معظم انقلاب آیت‌الله خامنه‌ای در باب احکام شرعی بورس

از منظر مقام معظم رهبری، بورس‌ بازاری است که در آن دارایی‌های مختلف مورد معامله قرار می‌گیرند. بنابراین حضور در بورس فی نفسه اشکال ندارد؛ ولی آنچه حائز اهمیت است اینکه باید معاملات در بورس نامشروع و خلاف قانون نباشد، چرا که در غیر این صورت حرام خواهد بود.

از منظر ایشان، فعالیت در بورس و خرید سهام و تعیین سود سالانه برای آنکه طبق مصوبه مجلس شورای اسلامی که به تأیید شورای محترم نگهبان قانون اساسی رسیده انجام می‌گیرد، محکوم به صحّت و حلیت است و باید حتماً به این امر توجه داشت.

۳. نظر آیت‌الله سیستانی در باب احکام شرعی بورس

از منظر آیت‌الله سیستانی خرید و فروش سهام صحیح است. البته اگر معاملات شرکت سهامى حرام باشد، برای مثال به داد و ستد شراب یا معاملات ربوى مشغول باشد، خرید سهام آن و مشارکت در این‌گونه معاملات جایز نیست و منافی با احکام شرعی بورس است.

۴. نظر آیت‌الله وحید خراسانی در باب احکام شرعی بورس

از منظر آیت‌الله وحید خراسانی، خريد و فروش سهام شركت‌هاى سهامى، در صورتى كه در آن شركت‌ها معاملات حرام ـ مانند معاملات ربوى ـ انجام نشود، جايز خواهد بود و خريد و فروش سهام شركت‌هايى كه به انجام معاملات حرام می‌پردازند، در صورتى كه سود حاصل از حرام، جزوِ سرمايه شركت باشد، جايز نخواهد بود. بدین‌ترتیب از نگاه ایشان خريد و فروش خودِ سهام جايز است، ولى بايد از درآمدهاى حرامِ آن پرهيز شود.

۵. نظر آیت‌الله صافی گلپایگانی در باب احکام شرعی بورس

از منظر آیت‌الله صافی گلپایگانی، کلیه معاملات بورسی چنانچه با اجتماع جمیع شرایط صحت و لزوم باشد، فی نفسه مانعی ندارد و منافی با احکام شرعی بورس نیست.

۶. نظر آیت‌الله نوری همدانی در باب احکام شرعی بورس

از نگاه آیت‌الله نوری همدانی، هر گونه خرید و فروش سهام بلا مانع است، مگر آنکه معامله صورت‌های دیگری داشته باشد.

۷. نظر آیت‌الله هادوی تهرانی در باب احکام شرعی بورس

از نگاه آیت‌الله هادوی تهرانی، در صورتی که معاملات انجام شده در بازار سرمایه، واقعی و در چارچوب قوانین اسلامی باشند، معاملات صحیح بوده و منافی احکام شرعی بورس نخواهد بود.

احکام شرعی بورس از نظر اهل سنت

سرمایه‌گذاری و خرید و فروش در بورس، بر‌ اساس شرایط مصوبه مجمع فقهی اهل‌سنت ایران جایز می‌باشد. از جمله این شرایط آنکه: سرمایه شرکت فقط به شکل نقدینگی و دیون نباشد؛ بلکه شرکت از دارایی‌هایی مشخص به‌خصوص، ساختمان، وسایل و دستگاه‌های سبک و سنگین برخوردار باشد. چنانچه سرمایه شرکت آمیخته از نقود و اشیاء منقول و غیرمنقول باشد، نزد امام شافعی معامله آن فقط با نقود جایز نیست، مگر اینکه نقود از غیر نقود تفکیک شود. ولی نزد احناف هر گاه قیمت مبیع از مقدار نقود موجود در آن کمتر باشد، معامله جایز نیست و چنانچه قیمت مبیع از نقود موجود در مبیع بیشتر باشد، جایز است. شرط دیگر خرید و فروش سهام این است که فعالیت شرکت در معاملات حلال و جایز انجام گیرد؛ برای مثال اگر شرکتی مرتکب انجام معاملات حرام گردد یا اساس کارش بر ربا باشد، خرید سهام این نوع شرکت‌ها به هیچ عنوان جایز نیست.

این مطلب را هم بخوانید:
کارمزد کارگزاری برای خرید و فروش سهام چگونه محاسبه می‌شود؟

شایان ذکر است گاهی بعضی شرکت‌ها برای گسترش فعالیت‌های خود یا …، مبادرت به اخذ وام ربوی از بانک‌ها می‌کنند. حال سؤالی که مطرح می‌شود اینکه، آیا خریدن سهام از این نوع شرکت‌ها جایز است؟ مولانا اشرفعلی تهانوی  و علامه عثمانی در این خصوص عقیده دارند: چنانچه سهام‌دار در مجمع عمومی سالانه شرکت عدم رضایت خود را از گرفتن وام‌های ربوی اعلام کند، بریء الذمه خواهد بود و درآمد وی از سهام شرکت حلال است، هر چند گرفتن وام ربوی حرام می‌باشد. گذشته از این، از آن‌جا که بعضی شرکت‌ها سرمایه‌های حلال و اضافی خود را برای بهره‌کشی در بانک‌ها سپرده‌گذاری می‌نمایند، در این صورت بهره‌های حاصله با درآمدهای حلال آمیخته می‌شود. در این خصوص پیشنهاد علما این است که چون تحقیق این مطلب که میزان خالص درآمد حلال و میزان خالص درآمد حرام چقدر است مشکلی ندارد، پس تصدق آن مقدار که حرام بودن آن قطعی است، واجب است.

احکام شرعی بورس در حوزه نوسان‌گیری

بازار بورس و سرمایه برای کاربران به جایگاهی برای کسب سود بیشتر در زمان کوتاه تبدیل شده و تمام کاربرانی که در بازار بورس و فرابورس فعالیت دارند، هدفشان کسب سود است؛ اما افراد گاهی نمی‌دانند برای کسب سود بیشتر و جلوگیری از ضرر و زیان، باید از دانش و آگاهی مناسبی برخوردار باشند. نوسان‌گیری به معنی کسب سود بیشتر در زمان کوتاه‌تر است؛ بدین‌ترتیب، نوسان‌گیران افرادی هستند که به خرید هدفمند تقاضای دروغین پیرامون یک سهم پرداخته تا قیمت سهم بالا برود و بتوانند سهم خود را در قیمت بالا بفروشند. در این میان عده‌ای که در قیمت بالا به سهم ورود می‌کنند، با افت قیمت سهم مواجه شده و متضرر می‌شوند. حال سؤال اینجاست که حکم شرعی نوسان‌گیری در بورس چیست؟

البته در بازار بورس نظرات متفاوتی درباره نوسان‌گیری وجود دارد و عده‌ای نوسان‌گیری را نه تنها یک فعالیت مضر به حساب نمی‌آورند، بلکه آن را باعث ایجاد سرزندگی در بورس قلمداد می‌کنند. از این رو لازم است حکم شرعی نوسان‌گیری در بورس به صورت کامل مشخص شود. در ذیل به تبیین نظرات دو تن از مراجع عظام تقلید – مقام معظم رهبری و آیت‌الله مکارم شیرازی – در باب احکام شرعی بورس در حوزه نوسان‌گیری خواهیم پرداخت.

۱. احکام شرعی بورس در حوزه نوسان‌گیری از منظر رهبر معظم انقلاب

از نگاه مقام معظم رهبری، نوسان‌گیری در بازار بورس در صورتی بلااشکال خواهد بود که که مخالف ضوابط شرع و قانون و مقررات مربوط نباشد. بدین‌ترتیب در صورتی که نوسان‌گیری با رعایت قوانین و ضوابط انجام شود، حلال خواهد بود.

۲. احکام شرعی بورس در حوزه نوسان‌گیری از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی

از نگاه آیت‌الله مکارم شیرازی، اگر افرادی قیمت سهمی را بدون اینکه از ارزش ذاتی آن برخوردار باشند، با بازارسازی افزایش یا کاهش دهند، نوعی تبانی است و اشکال دارد.

احکام شرعی بورس در حوزه خمس

با بالا رفتن تب سرمایه‌گذاری در بازار بورس، بسیاری افراد برای حفظ ارزش پول خود وارد بورس شده‌اند؛ اما سؤالی که این‌جا مطرح می‌شود این است که آیا به سهام هر شخص یا سود حاصل از آن خمس تعلق می‌گیرد یا خیر؟ برای پاسخگویی به این سؤال، به بررسی نظرات برخی از مراجع عظام تقلید در خصوص احکام خمس متعلق به بورس پرداخته خواهد شد.

این مطلب را هم بخوانید:
شاخص بورس به چه معناست؟

۱. احکام شرعی بورس در حوزه خمس از منظر رهبر معظم انقلاب

سهامی که به قصد تجارت خرید شده باشد، دو صورت را شامل می‌شود: اول اینکه با درآمد بین سال خریداری شده باشد. در این صورت در سررسید سال خمسی اول، باید به قیمت روز، محاسبه و خمس آن پرداخت شود و در سررسید سال‌های بعد، اصل آن خمس ندارد، ولی ارزش افزوده آن پس از کسر مقدار تورم خمس دارد. دوم اینکه با پولی که متعلق خمس نیست – مثل هدیه، ارث، مهریه یا درآمدی که خمس آن پرداخت شده – خریداری شده باشد. در این صورت در سررسید هر سال خمسی، اصل آن خمس ندارد، ولی ارزش افزوده آن پس از کسر مقدار تورم، شامل خمس می‌شود.

سهامی که به قصد حفظ ارزش پول یا استفاده از سود سالانه آن خریداری شده باشد نیز دو صورت را شامل می‌شود: اول اینکه با درآمد بین سال خریداری شده باشد. در این صورت در سررسید سال خمسی، باید به قیمت روز محاسبه و خمس آن پرداخت شود و در سال‌های بعد تا زمانی که فروخته نشده باشد، شامل خمس نمی‌شود؛ اما پس از فروش، ارزش افزوده آن – با کسر مقدار تورم – جزو درآمد سال فروش است که اگر تا پایان سال خمسی در امور زندگی مصرف نشود، خمس دارد. دوم اینکه با پولی که متعلق خمس نیست، خریداری شده باشد. در این صورت تا زمانی که فروخته نشده باشد، خمس ندارد؛ اما پس از فروش، ارزش افزوده آن – با کسر مقدار تورم – جزو درآمد سال فروش خواهد بود که اگر تا پایان سال خمسی در امور زندگی مصرف نشود، خمس دارد.

۲. احکام شرعی بورس در حوزه خمس از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی

از نگاه ایشان، چنانچه سال خمسی بر آن بگذرد، باید خمس آن پرداخت شود، ولی چنانچه برای پرداخت خمس در زحمت باشید، مجازید خمس آن را به ذمّه بگیرید و هر وقت توانستید بپردازید. در مبحث سهام عدالت نیز، آن مقدار از سهام عدالت که متعلق به خود فرد است اگر قابل خرید و فروش باشد و سال خمسی بر آن بگذرد، بنابر احتیاط واجب خمس دارد و سود آن چنانچه سال خمسی بر آن بگذرد، خمس را شامل می‌شود.

۳. احکام شرعی بورس در حوزه خمس از منظر آیت‌الله سیستانی

از نگاه ایشان، این نوع معامله مانند هر تجارت دیگر است و سر سال بر سودی که فرد کسب می‌کند، خمس تعلق خواهد گرفت.

نتیجه‌گیری

در این جستار تلاش ما بر این بود افراد را با احکام شرعی بورس آشنا سازیم تا علاقه‌مندان به بازار سرمایه و احکام اسلامی با دیدی همه‌جانبه نسبت به احکام شرعی بورس راه سرمایه‌گذاری درست و مطمئن را انتخاب نمایند. بنا بر آنچه گفته شد، بورس اگر طبق ضوابط و قوانین خاص خود پیش رود، قمار نخواهد بود و سرمایه‌گذاری در آن و خرید و فروش سهام در بازار آن کاملاً صحیح می‌باشد.

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: ۰ میانگین: ۰]
نصب اپلیکیشن فانتیکال

احسان حسینی

احسانم. تا وقتی که می‌توانم بنویسم و بخوانم، یاد می‌گیرم. و تا وقتی که توان یادگیری دارم، هیچ مقصدی برایم صعب‌الوصول نیست.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا